Atatürk İlkeleri (4) – Devletçilik

-         Devlet kavramını kısaca anımsayın.

·        toplum içinde yaşayan insanların oluşturdukları bir güç

·        temel varlık nedeni: insanlar arasında düzeni sağlamak

Devleçilik kavramı:

·        devletin ana görevi, düzeni kurup sürdürmek

·        dolayısıyla başvurduğu yollar “devletçi”dir

·        temel (toplumsal) düzen ancak devlet müdahalesi ile sağlanır

·        devletin müdahalelerinde “devletin gücünü” göstemeriyle karşılaşıyoruz

·        kullanılan yöntemler düzeni sağlamak için zorunludur

·        bu esaslar doğrultusunda “devletçilik” her devlette var olan bir davranıştır

·        ama: devletçiliğin ölçüsü toplumlara, zamana ve gereksinimlere göre değişmektedir

Osmanlı Döneminde Devletçilik

-         Osmanlı Devletinin yükseliş dönemi:

·        ileri düzeyde bir devletçilik anlayışı ve uygulayışı

·        düzenli askeri güç = ülkeyi savunmak

·        ticaret ve sanayi devlet denetimi altında

·        toprağın işletilmesini devlet denetliyor

→        denetleme yöntemleri = devletin “güç” göstermesi

-         Osmanlı Devletinin çöküş dönemi:

·        Batı’daki bilimsel ve teknik gelişmelerden uzak

·        çok uzun süren ekonomik bunalım

·        devletçilik anlayışında gerileme dönemi

·        devletin denetleme mekanizmaları çökmüş durumda

o       toprak sistemi çöktü

o       ordu yozlaştı

o       ticaret yabancıların eline geçti

o       el sanatları, bilim ve eğitim, sağlık işleri vb. önemsenmemesi

Türkiye Cumhuriyeti’nde Devleçilik

·        hatırlayalım: Türkiye Cumhuriyeti’nin devleti ulusalcılık ve halkçılık ilkelerine dayanır

·        bu devlet oluştuktan sonra, sıra devletçiliği kurmaktaydı

·        zaten halkçılık ilkesinin uygulanması için devletin düzenlemeleri ve müdahaleleri zorunludur

·        bu da devletin “halka eğilmesi”, yani yurttaşların sorunlarıyla ilgilenmesine başlaması ve bunların yücelmesi için çabalaması demektir

·        mesela:

-         yabancı işletmelerin satın alınması

-         demiryollarının yaygınlaştırılması

·        1931’den sonra özellikle ekonomik devletçiliğin benimsenmesi

·        sanayileşmeye öncülük etme (çünkü: bilgi ve sermaye birikimi yok)

o       bazı alanlarda üretim

o       para ve kredi işlerinin denetim altına alınması

o       planlı sayılabilecek ekonomi uygulamasına geçiş

·        ekonomik yaşam her gün değişiyor, devletçiliğin de zamanın koşullarına göre değişmesi çok doğaldır

·        devlet, ekonomik alanda varlığını en liberal piyasalarda bile her zaman hissettirir

o       para ve kredi işlerini ayarlama

o       gümrük siyasetleri çizmek

o       belli alanlardaki özgürlüklere sınırlar koymak

o       mesela dışalıma (ithalat) kotalar koymak (ABD)

→        ekonomik devletçiliğin ölçüsü serbest piyasada kıyasla daha azdır,

            ama hiçbir zaman sıfıra inmez

Atatürk’ün Devleçilik Anlayışı

·        devlet, yurttaşların sanat ve mesleklerinde ilerleyebilmesini sağlamak zorunda

·        yani: yurttaşların gelişmesi ve yücelmesi esasına dayalı bir müdahale olma kaydıyla

ekonomik devletçilik:

·        demokrasi gereği insanlar devlet düzeni ve kuralları içinde özgür olmalıdırlar

·        bu nedenle bireyler ekonomik alanda da serbest ve rahat davranabilmelidirler

·        halkın veya bireysel işletmenin bilgi ve sermaye birikimlerinin yetmediği yerde, devletin bu görevi üzerine alması

o       “alt yapı”

o       şeker

o       dokuma, tekstil

o       demir-çelik sanayileri

·        Atatürk’ün ekonomik alanda görüşü esnektir

·        katı bir devletçilik ilkesikoymamıştır

·        ama: devletin ekonomik alanda düzenleyici-denetleyici etkisini zaman zaman gerektiğinde göstermesini istemiştir

·        ekonomik devletçiliğin zamana ve koşullara göre uyarlanması gerektiğini savunmuştur

Halkçılık ve Devletçilik arasındaki ilişki

·        halkçılık ve devletçilik, Atatürk İlkeleri arasında birbirlerini daha yakından tanımlayan ilkelerdir

·        halkçılık: devletin halka ait olması

o       devlet halkındır

o       devlet halkın dertleriyle ilgilenecektir

nasıl?

o       devletçilik ilkesini uygulayarak

·        yani: halkın geleceği, mutluluğu için gereken önlemleri alması

·        bu iki ilke Türkiyemizin anayasal düzeninin temelini oluşturmaktadır (Madde 2)

o       halkçılık: “toplumun huzuru”, “milli dayanışma”

o       devletçilik: “sosyal bir hukuk devleti”